29/07/2026
Quartz Crisis (ကလော့စ် နာရီ အကျပ်အတည်း) ဆိုတာ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၈၀ အစပိုင်းအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ Switzerland ရဲ့ရိုးရာစက်နာရီ (Mechanical Watch) စက်မှုဇုန်တစ်ခုလုံးကို ပြိုလဲမတတ် ဖြစ်စေခဲ့တဲ့ နာရီသမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံး တော်လှန်ရေး/ကပ်ဘေး တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
Switzerland နိုင်ငံသားတွေအတွက်တော့ ဒါဟာ ဝမ်းနည်းစရာ "Crisis" (အကျပ်အတည်း) ဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့၊ အာရှ (အထူးသဖြင့် ဂျပန်) နဲ့ ကမ္ဘာ့နာရီဈေးကွက်အတွက်တော့ "Quartz Revolution" (ကလော့စ် တော်လှန်ရေး) လို့ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။
၁။ ပြဿနာ မစခင် Switzerland ရဲ့ ရွှေခေတ်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များအထိ ကမ္ဘာ့နာရီဈေးကွက်ရဲ့ ၅၀% ကျော် ကို Switzerland နိုင်ငံက စိုးမိုးထားခဲ့တာပါ။
နာရီဆိုတာ လက်ရာမြောက် အနုပညာပစ္စည်း၊ ခေတ်ဆန်းစက်မှုအတတ်ပညာနဲ့ စေတနာပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အလွန်ဈေးကြီးကာ လူနည်းစုပဲ ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
နာရီတစ်လုံး တိကျဖို့အတွက် စက်သွားတွေ၊ Springs (စပရိန်) တွေကို ကျွမ်းကျင်စက်ဆရာတွေက လက်နဲ့ အသေးစိတ် တပ်ဆင်ခဲ့ရပါတယ်။
၂။ ဘာကြောင့် Crisis ဖြစ်လာတာလဲ။ (အစပျိုးခြင်း)
၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့မှာ ဂျပန် နာရီကုမ္ပဏီ Seiko က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး လက်ပတ် Quartz နာရီဖြစ်တဲ့ Seiko Quartz Astron 35SQ ကို စတင်မိတ်ဆက်လိုက်ပါတယ်။
Quartz (ဓာတ်ခဲ) နာရီရဲ့ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုများ
အတိုင်းအဆမရှိ တိကျမှု: ရိုးရာစက်နာရီတွေဟာ တစ်ရက်ကို စက္ကန့်ပိုင်း (+/- 10-20 seconds) လွဲချော်နိုင်ပေမဲ့၊ Quartz နာရီက တစ်လမှ စက္ကန့်ပိုင်း (+/- 15 seconds) သာ လွဲချော်ပါတော့တယ်။စက်သွား မလိုတော့ခြင်း: စပရိန် ပတ်ရစ်စရာမလို၊ ဓာတ်ခဲ (Battery) နဲ့ သလင်းကျောက် (Quartz Crystal) ရဲ့ တုန်ခါမှုကို သုံးပြီး စက်လည်ပတ်တာဖြစ်လို့ စက်ယန္တရားများစွာ မလိုတော့ပါ။
စက်ရုံထုတ် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာခြင်း: စက်ရုံတွေမှာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် (Mass Production) ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ရိုးရာစက်နာရီတွေထက် ဈေးနှုန်းဆယ်ဆမက သက်သာ သွားပါတယ်။
၃။ စဝစ်ဇာလန် စက်မှုဇုန်ရဲ့ ပြိုလဲမှု (၁၉၇၀-၁၉၈၃)
ဂျပန် (Seiko, Casio, Citizen) နဲ့ အမေရိကန် (Timex) တို့က ဈေးသက်သာ၊ တိကျပြီး ဒီဇိုင်းသစ်ဆန်းတဲ့ Quartz နာရီတွေကို ကမ္ဘာအနှံ့ တာဆီးမရ ရောင်းချလာတဲ့အခါ စဝစ်ဇာလန်ရဲ့ ဈေးကြီးတဲ့ စက်နာရီတွေကို ဘယ်သူမှ မဝယ်တော့ပါဘူး။
အကျိုးဆက်များ:
အလုပ်အကိုင်: စဝစ်ဇာလန်မှာ နာရီလုပ်သား ၉၀,၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့ရာမှ ၂၈,၀၀၀ ခန့် အထိ လျှော့ချခဲ့ရပါတယ်။ (အလုပ်အကိုင် ၃ ပုံ ၂ ပုံခန့် ပျောက်ကွယ်ခဲ့)
ကုမ္ပဏီများ: Switzerland နာရီကုမ္ပဏီ ၁,၆၀၀ ကျော် ရှိခဲ့ရာမှ ၆၀၀ ကျော်အထိ လျော့ကျသွားပြီး ရာပေါင်းများစွာ ဒေဝါလီခံခဲ့ရပါတယ်။
၄။ Swatch နဲ့ Switzerland ရဲ့ပြန်လည်ရုန်းထွက်မှု
ဒေဝါလီခံရတော့မယ့် Switzerland နာရီလုပ်ငန်းကို ကယ်တင်ဖို့အတွက် ဘဏ်တွေနဲ့ အကြံပေး Nicolas G. Hayek တို့ ပေါင်းစည်းလိုက်ပြီး Swatch Group ကို ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၈၃ ခုနှစ်မှာ စဝစ်ဇာလန်ကလည်း ဂျပန်ကို တုတ်ထိုးအိုးချင်း စိန်ခေါ်လိုက်တဲ့ "Swatch" (Swiss Watch) နာရီတွေကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။
Swatch နာရီတွေဟာ ပလတ်စတစ်နဲ့ လုပ်ထားပြီး၊ စက်အစိတ်အပိုင်း ၅၁ ခုတည်းနဲ့ အစွဲမက်ဖွယ် ဒီဇိုင်းဆန်းဆန်း၊ ဈေးသက်သက်သာသာနဲ့ ထုတ်လုပ်ခဲ့တာကြောင့် ကမ္ဘာ့လူငယ်တွေကြားမှာ လေနင်္ကင်းလို ရောင်းအားကောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။
Swatch က ရရှိတဲ့ အမြတ်ငွေနဲ့ စဝစ်ဇာလန်ဟာ Omega, Longines, Tissot နဲ့ Blancpain စတဲ့ ရိုးရာကျန်ခဲ့တဲ့ နာရီ Brand တွေကို ပြန်လည် ဝယ်ယူစုစည်းကာ ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၅။ ရလဒ်နဲ့ လက်ရှိအခြေအနေ
Quartz Crisis ကြောင့် နာရီလောကရဲ့ သဘောသဘာဝ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါတယ် -
1. Quartz = အသုံးဆောင်ပစ္စည်း (Utility): အချိန်အတိအကျကြည့်ဖို့၊ နေ့စဉ်သုံးဖို့အတွက် ဓာတ်ခဲ/Quartz နာရီတွေကို သုံးကြပါတယ်။
2. Mechanical = အနုပညာနဲ့ စိတ္တဇတန်ဖိုး (Luxury & Art): စက်နာရီတွေဟာ အချိန်ကြည့်ဖို့ သက်သက်မဟုတ်တော့ဘဲ ဖက်ရှင်၊ အဆင့်အတန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ လက်ရာမြောက် အနုပညာပစ္စည်း အဖြစ် ပုံစံပြောင်းလဲ ရပ်တည်သွားခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ Seiko ရဲ့ Quartz နာရီတစ်လုံးကို ဒေါ်လာ ၁၀၀ နီးပါးနဲ့ ဝယ်နိုင်သလို၊ စဝစ်ဇာလန်ရဲ့ Rolex သို့မဟုတ် Patek Philippe စက်နာရီတစ်လုံးကို ဒေါ်လာ သောင်း/သိန်းချီ ပေးဝယ်နေကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။