25/08/2026
တွင်းထွက်ရတနာများအကြောင်း သိကောင်းစရာ
=================================
၁။ ပတ်တမွား(Ruby)
ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိုးကုတ်ဒေသမှထွက်ရှိသော ပတ္တမြားသည် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် လူကြိုက်အများဆုံးဖြစ်သည်။ Corundum (ပတ္တမြားနီလာမျိုးရင်း) အုပ်စုဝင် မှန်ရောင်လက် ဖြစ်ပါသည်။ ပုံတွင်ဖော်ပြထားသော ကြိုးပါသည့် Star Ruby များသည် ဈေးကွက်တွင် လူကြိုက်များလှသည်။ အရည်အား ခိုသွေး၊ နတ်သွေး၊ ခါးရည်၊ ခါးထက်ရည်၊ ခါးရှိန်း စသည်ဖြင့် ဒေသခံများက ပြောဆိုကြသည်။ အရည်ချိုသော ပတ္တမြားအား Lab စစ်ဆေးရာတွင် Ruby အဖြစ်ထုတ်မ ပေးဘဲ Pink Sapphire (ပန်းရောင်နီလာ) အဖြစ်ထုတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Corundum (ပတ္တမြားနီလာမျိုးရင်း) အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး အနီရောင်ထိမရောင်ဘဲ ပန်းရောင်ဘက်တွင် ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မာခြင်း အဆင့်-၉ ရှိပါသည်။ ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိက၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ နိုင်ဂျီးရီးယား စသည့်နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိပါသည်။ Heat Treated ဟုခေါ်သော မီးထိပြုပြင်ထားသော Ruby များလည်း ဈေးကွက်အတွင်း ရှိတတ်ပါသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် Heat Treated ကျောက်ထက် Natural သဘာ၀ပိုမိုပေါများသဖြင့် ကမ္ဘာ့အလည်တွင် Burmese Ruby မှာ မျက်နှာပန်းပွင့်လျက် ရှိပါသည်။ မိုးကုတ်မြို့မှထွက်ရှိသော ပတ္တမြားသည် အရည်အသွေး အကောင်းအမွန်ဆုံး ဖြစ်ပြီး မိုင်းရှုးရတနာမြေ၊ နန့်ယား၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်များတွင်လည်း ထွက်ရှိသည်ဟု သိရှိရပါသည်။ တနင်္ဂနွေ သား/သမီးများအတွက် အဆောင်ကျောက်မျက် ဖြစ်ပြီး၊ ဘုန်တန်ခိုးကြီးမားစေခြင်းအတွက် အထောက်အပံ့ကောင်း ကျောက်မျက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ (၉) ဂဏန်းသမားများအတွက် ကံကောင်းစေသော အဆောင်ကျောက်လည်းဖြစ်သည်။
၂။နီလာ(Sapphire)
နီလာသည် ပတ္တမြားကဲ့သို့ပင် မာခြင်းအဆင့် (၉) ရှိပြီး Corundum (ပတ္တမြားနီလာမျိုးရင်း) အုပ်စုဝင် မှန်ရောင်လက် ဖြစ်ပါသည်။ အရောင်သည် အပြာရောင်ဖြစ်သဖြင့် နီလာဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ Corundum တွင် အနီရောင်အား ပတ္တမြား၊ အပြာရောင်အား နီလာနှင့် အခြားအရောင်များအား နီလာနှင့်တွဲဖက်၍ နီလာဖြူစသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်ဟု လွယ်ကူစွာ မှတ်သားနိုင်သည်။ အနီ၊အပြာမှလွဲ၍ ကျန်သောအရောင်များအား အမာရောင်စုံ (သို့မဟုတ်) နီလာရောင်စုံဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့အနောက်ပိုင်း ကျောက်ပြသာဒ်ဒေသ၊ပိန်းပြစ်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော နီလာများသည် အရည်အသွေးကောင်းမွန်၍ လူကြိုက်များသည်။ မိုးညှင်းဒေသမှထွက်ရှိသော မိုးညှင်းနီလာ(Kyanite) များသည်လည်း ဈေးကွက်အဆင့်အတန်း တစ်ခုရှိသည်။ မိုးညှင်းနီလာ(Kyanite) သည် မာခြင်းအဆင့် ( ၅ မှ၇ အထိ) ရှိသည်။ မိုးကုတ်နီလာနှင့် မိုးညှင်းနီလာမှာ အရောင်အနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်ပါက ကွဲပြားထင်ရှားပါသည်။
၃။အမာရောင်စုံ(Colourful Sapphire)
အမာရောင်စုံသည် ပတ္တမြားနီလာမျိုးရင်းအုပ်စုဖြစ်ပြီး နီလာရောင်စုံဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မာခြင်းအဆင့်သည်လည်း အဆင့်(၉) ပင် ဖြစ်သည်။ ပတ္တမြား၊နီလာ နီးပါး ဈေးကွက်တန်းဝင်သော ကျောက်များ ဖြစ်ကြသည်။
၄။စိန်(Diamond)
အာဖရိကတိုက်မှ အရည်အသွေးအကောင်းမွန်ဆုံးသော စိန်များထွက်ရှိလေ့ရှိသည်။ မာခြင်းအဆင့်တွင် အမြင့်ဆုံး မာခြင်းအဆင့်(၁၀) ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးမိတ်ဒေသတွင် ထွက်ရှိသည်။ မိုင်းရှုး၊ နမ့်ယား၊ ထားဝယ်နှင့် သံလွင်မြစ်တစ်ကြောတွင် ထွက်ရှိသည်ဟု ကြားသိရသော်လည်း စီးမွားဖြစ်ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ အရောင်လက်အား အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ အဖြူရောင်၊ အဝါရောင်၊ အညိုရောင်များအား အားများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး အပြာရောင်၊ အနီရောင်၊ အစိမ်းရောင်သန်းသော စိန်များလည်း တွေ့ရှိရပြီး ရှားပါးသဖြင့် တန်ဘိုးကြီးမားသည်။ ပြုပြင်ချက်လုပ်ထာသော စိန်များလည်း ဈေးကွက်အတွင်း ပေါများစွာ တွေ့ရှိရသည်။
၅။သူယောင်(Rose Quartz)
သူယောင်ကျောက် သည် အချစ်ကျောက်အဖြစ် လူသိများကြသည်။ ပန်းရောင်နှင်းဆီစလင်း/သလင်း ဟု လည်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ Quartz သလင်း အုပ်စုဝင်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မာခြင်းအဆင့်သည်လည်း (၇) ပင် ဖြစ်သည်။ ဝတ်ဆင်သူအား ချစ်မြတ်နိုးစေသည်ဟူသော အယူအဆကြောင့် အမျိုးသမီးများ အထူးကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့် ကြိုး ၆ ကြိုးမှာ Rose Quartz ၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်တော်များများတွင် ထွက်ရှိပြီး ဈေးနှုန်းသင့်တင့်၍ ဝတ်ပျော်လှသည်သည်။
၆။အညံ့ပန်း(Spinel)
အရောင်အစုံဆုံး ကျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး Spinel ရောင်စုံဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနီရောင်နှင့် အပြာရောင်တို့အား ပိုမိုလူကြိုက်များကြသည်။ မာခြင်းအဆင့်(၈) ရှိပါသည်။ မိုးကုတ်ဒေသ ဘော်မား၊ ကျောက်ဆင်၊ လေပေါက်၊ ပိန်းပြစ်တို့မှ အဓိကထွက်ရှိသည်။ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်၊ အမေရိက၊ ဘရာဇီး၊ သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။
၇။အပြာရောင်ထပ်တရာ(Blue Topaz)
Blue Topaz သည် ထပ်တရာ(Topaz) ပင်ဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်တွင် အသုံးများသော နာမည်ကို Heading တင်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အပြာရောင်ထပ်တရာကို Blue Topaz ဟုခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အဖြူရောင်ကို ထပ်တရာ၊ ပန်းရောင်ကို Cherry Topaz၊ အဝါရောင်ကို Yellow Topaz စသဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ ရွှေရောင်၊ အစိမ်းရောင်၊ အနီရောင်များလည်း ထွက်ရှိသည်။ မာခြင်းအဆင့်(၈) ရှိသည်။မိုးကုတ်အနောက်ပိုင်း ပန်းတော၊ စခန်းကြီးတွင် ပေါများစွာ ထွက်ရှိသည်။ ဘရာဇီး၊ ရုရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ အမေရိက၊ ဂျပန်၊ ဇင်ဘာဘွေ စသည့်နိုင်ငံများတွင်လည်း ထွက်ရှိသည်။
၈။မိုးကုတ်မြ(Diopside)
မိုးကုတ်ဒေသ ပြောင်ခေါင်းတောင်တစ်ကြော၊ လေပေါက်နှင့် ထင်းရှုးတောင်တို့တွင် အဓိကထွက်ရှိသည်။ မိုင်းရှုးဒေသတွင်လည်းထွက်ရှိသည်။ မြကဲ့သော အစိမ်းရောင်ရှိသောကြောင့် မိုးကုတ်မြဟု တင်စား ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မက်ဆာချုးဆက်ပြည်နယ်၊ ဟန်ဂေရီနှင့် တူရကီနိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။ မာခြင်းအဆင့် (၅.၅ မှ ၆.၅ ထိ) ရှိသည်။
၉။ရွှေတွင်းဝါ(Danburite)
ရွှေတွင်းဝါသည် စလင်းဝါနှင့်မတူဘဲ ဈေးကွက်တွင်လူကြိုက်များပြီး တန်ဘိုးထားကြသော ကျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ရွှေတွင်းဝါ အစိမ်းရောင်သည် ရှားပါးပြီး ပိုမိုတန်ဘိုးရှိလှသည်။ မာခြင်းအဆင့်(၇) ရှိပြီး မိုးကုတ်ဒေသ မိုးမိတ်၊ ပိန်းပြစ်တို့တွင် ထွက်ရှိပါသည်။ ထို့အပြင် လက်ပန်လှနှင့် ခပ်ချယ်ဒေသတို့တွင်လည်း Tourmaline များနှင့် တွဲ၍ ထွက်ရှိလေ့ ရှိသည်။ အမေရိက၊ ဂျပန်၊ ဆွတ်ဇာလန်နှင့် မက္ကစီကို နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။
၁၀။ဖရဲအူ(Tourmaline)
မိုးကုတ်ဒေသခံအနေဖြင့် ဖရဲအူရောင်စုံ ဟု သုံးနှုန်းကြသည်။ မှတ်မီးသည် သပ်သပ်၊ မဟူရာသည်သပ်သပ်ဟုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် Contradition ဖြစ်မည်ဆိုသောကြောင့် ဒေသခံတို့၏အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော ဖရဲအူရောင်စုံအကြောင်းသာ ဖော်ပြပေးသွားပါမည်။ မာခြင်းအဆင့် (၇ မှ၇.၅ ထိ) ရှိသည်။ အရောင်စုံလင်စွာရှိသောကျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်သောကြောင့် ကျောက်အများစုနှင့် ဆင်တူယိုးမား ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ မဟူရာအမဲရောင်နှင့် ဖရဲအူ အနီရောင်များကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ မိုးကုတ်ဒေသတွင် နေရာအနှံ့အပြားထွက်ရှိပြီး ခပ်ချယ်၊ လက်ပံလှ နှင့် မိုင်းလုံတို့တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ရှရှား၊ ပါကစ္စတန်၊ အီတလီ၊ ကင်ညာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ဘရာဇီး စသည့်နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။
၁၁။မှ(Emerald)
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြ (Emerald) ကိုသာ လူသိများကြပြီး Mineral Name အရ Beryl (မြမျိုးရင်းကျောက်) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။ အစိမ်းရောင်ကို မြ(Emeral)၊ မိုးပြာရောင်ကို မြပြာ(သလင်း/စလင်းစိမ်း (Aquamarine) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် အဖြူရောင်ကို ဂေါ်ရှန်နိုက်(Goshenite)၊ အနီရောင်ကို ဘစ်ဘိုက်(Bixbite)၊ အဝါရောင်ကို ဟေလီရိုဒေါ(Heliodor)၊ ပန်းရောင်ကို မော်ဂန်နိုက်(Morganite)ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မာခြင်းအဆင့် (၇.၅ မှ ၈) အထိ ရှိကြသည်။ မိုးကုတ်ဒေသ၊ လက်ပန်လှ၊ ခပ်ချယ်၊ စခန်းကြီး နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့မှ ထွက်ရှိသည်။ အမေရိက၊ ဘရာဇီး၊ ကိုလံဘီယာ၊ နိုက်ဂျီရီးယားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည်။ ကိုလံဘီယာမှ ထွက်ရှိသောမြသည် ဈေးကွက်အဝင်ဆုံးဖြစ်ပြီး တန်ဘိုးကြီးမားလှသည်။
၁၂။စလင်းဝါ/သလင်းဝါ(Citrine)
စလင်းဝါ/သလင်းဝါ သည်လည်း Quartz (စလင်း) အုပ်စုဝင်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် မာခြင်းအဆင့် (၇) ပင် ဖြစ်သည်။ လွယ်ကူစွာ မီးထိ၍အရောင်ပြောင်းနိုင်သဖြင့် ဈေးကွက်တွင် ဈေးနှုန်းချိုသာသော ကျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံဒေသ တော်တော်များများမှ ထွက်ရှိပါသည်။
၁၃။ခရမ်းစွဲ(Amethyst Purple Quartz)
ခရမ်းရောင်ရှိသောစလင်း ဖြစ်သည်။ မာခြင်းအဆင့် (၇) ရှိပြီး ဘားအံဒေသမှထွက်ရှိသော ခရမ်းစွဲသည် ဈေးကွက်တန်းအဝင်ဆုံးဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသမှထွက်ရှိသော ခရမ်းစွဲသည်လည်း လူကြိုက်များလှသည်။ မိုးကုတ်ဒေသတွင် ကျောက်ပြသာဒ်နှင့် မြိုင်ကြီးတစ်ကြောတွင် ထွက်ရှိသည်။ တရုတ်မှဝင်ရောက်လာသော ခရမ်းစွဲသည် သဘာဝမဟုတ်ဘဲ ချက်ကျောက်များ ဖြစ်နေလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဈေးကွက်အတွင်း နိုင်ငံပေါင်းစုံမှ ခရမ်းစွဲများ ဝင်ရောက်လျက်ရှိသောကြောင့် Lab စစ်ဆေးရတွင် ထွက်ရှိရာဒေသအား ဖော်ပြပေးခြင်းမရှိတော့ဘဲ သဘာ၀ ဟုတ်/မဟုတ်သာ စစ်ဆေးပေးနိုင်တော့သည်။
၁၄။ပြောင်ခေါင်းစိမ်း(Peridot)
ကမ္ဘာပေါ်ထွက်ရှိသော ကျောက်များတွင် မြန်မာ့ပြောင်ခေါင်းစိမ်းသည်လည်း နာမည်ကျော်ကြားလှသည်။ သံလွင်သီးအစိမ်းရောင်နှင့်တင်စားပြီး Olivine ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသပြောင်ခေါင်းရွာတဝိုက်တွင်အဓိက ထွက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ထင်ရှုးတောင်တစ်ကြောတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ မာခြင်းအဆင့် (၆,၅ မှ ၇) အထိရှိသည်။ မြန်မာ့ဈေးကွက်တွင် သင့်တင့်သောဈေးနှုန်းရှိသဖြင့် လူကြိုက်များလှသည်။ ဘရာဇီး၊တရုတ်၊ အမေရိက၊ ပါကစ္စတန်၊ အီဂျစ် စသည့်နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။ တရုတ်မှထွက်ရှိသော ပြောင်ခေါင်းစိမ်းများလည်း မြန်မာ့ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည်။ တရုတ်ပြောင်ခေါင်းစိမ်းသည် စိမ်းဝါဖြစ်ပြီး မိုးကုတ်မှထွက်ရှိသော ပြောင်ခေါင်းစိမ်းသည် မှန်ကြည်စိမ်း ဖြစ်သည်။
၁၅။ဥဒေါင်(Garnet)
မိုးကုတ်ဒေသတွင် အဓိကထွက်ရှိသည်။ မြန်မာ့ဈေးကွက်တွင် လိမ္မော်ဝါရောင်စပယ်စတင်းဂါးနက်မှာ အဓိက အရောင်းအဝယ်ဖြစ်ကြသော်လည်း ရောင်စုံထွက်ရှိသော ကျောက်တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။အရောင်ပေါ်မူတည်၍ ဓာတုဖွဲ့စည်ပုံများ ရှုပ်ထွေးလှသောကျောက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး Mineral အခေါ်အဝေါ် ရှုပ်ထွေးလှသော ကျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မာခြင်းအဆင့် ( ၇ မှ၇.၅ ထိ) ရှိသည်။ ဇင်ဘာဘွေ၊ ကနေဒါ၊ အိန္ဒိယ၊ နိုက်ဂျီးရီးယား၊ အမေရိက စသည့်နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။
၁၆။မြော(Moonstone)
ကြွေကျောက်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး အရောင်းအဝယ်ကောင်းကာ တန်ဘိုးထားရသော ကျောက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မာခြင်းအဆင့်(၆) ရှိပြီး လိမ္မော်၊ အဝါ၊ ပန်းရောင် တို့ကိုတွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။မိုးကုတ်ဒေသ ကျောက်ပြသာဒ်၊ အုန်းပင်ရေထွက်၊ကျောက်ဆင်နှင့် ဓါတ်တော်တို့တွင် ထွက်ရှိသည်။ကျောက်ပြသာဒ်မှ ထွက်ရှိသော မျောခိုးပြာမှာ အရည်အသွေးကောင်း၍ လူကြိုက်များလှသည်။ ဩစတြေးလျ၊ မက္ကစီကို၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံများမှလည်း ထွက်ရှိသည်။
